Η θέση της Ένωσης Αυτοδυτών Θεσσαλονίκης για τα καταδυτικά πάρκα

Η Ένωση Αυτοδυτών Θεσσαλονίκης (ΕΑΘ), ίσως η μοναδική οργανωμένη αμιγής ερασιτεχνική καταδυτική ομάδα στην Ελλάδα, συμμετείχε ενεργά, από την ίδρυση της το 1982, σε όλα τα θέματα που αφορούσαν την προώθηση και ανάπτυξη της αυτόνομης κατάδυσης στη χώρα μας.

Πρωταρχικοί σκοποί της ΕΑΘ όπως αναλύονται στο καταστατικό μας (άρθρο 2) είναι:

α) Η προάσπιση των κατοχυρωμένων από το σύνταγμα δικαιωμάτων των ερασιτεχνών
αυτοδυτών στην άσκηση υποβρυχίων δραστηριοτήτων για αναψυχή και επιστημονική
έρευνα, έναντι αποφάσεων και ενεργειών τρίτων που θίγουν τα ανωτέρω δικαιώματα άμεσα ή
έμμεσα.
β) Η ανάπτυξη και η διάδοση της αυτόνομης κατάδυσης.
γ) Η συνεχής συγκέντρωση και διάθεση γνωστικού υλικού φυσικής ή ηλεκτρονικής μορφής
με προσφορές από το σύνολο των μελών ή εγκεκριμένες προμήθειες, στο οποίο θα έχει
πρόσβαση το σύνολο των μελών σύμφωνα με έκτακτο κανονισμό ή απόφαση του ΔΣ.

Έτσι η ΕΑΘ θεωρεί βασική υποχρέωση της να εμπλακεί ενεργά και με όλες τις δυνάμεις τις στο επίκαιρο θέμα των προστατευόμενων περιοχών αυτόνομης κατάδυσης (καταδυτικά πάρκα), εκφράζοντας την άποψη των μελών της κατόπιν ανοικτής συζήτησης που διεξήχθη στο αντίστοιχο σημείο του δικτυακού τόπου της.

Σε περιοχές, όπου η βιοποικιλότητα είναι ιδιαιτέρως ανεπτυγμένη, οργανώνονται καταδύσεις αναψυχής προσελκύοντας αυτοδύτες από τις πιο μακρινές περιοχές (π.χ. σκανδιναβοί στον Ινδικό Ωκεανό και το Μεγάλο Κορραλιογενές Φράγμα κλπ.). Οι περιοχές αυτές είθισται να ονομάζονται καταδυτικά πάρκα.
Εκεί επικρατούν σταθερές σχετικώς συνθήκες, «φιλικές» προς τον αυτοδύτη, όπως παράκτια ρηχά νερά (20-30m), θερμοκρασία συνήθως περί τους 20οC, ιδιαιτέρως διαυγή και κυρίως ανθρώπινη επίδραση μικρής κλίμακας. Είναι γνωστές τέτοιες περιοχές στη Μεσόγειο, στην Ερυθρά, τον Ινδικό, Ατλαντικό κλπ.
Εκεί από ιδιώτες, άλλοτε μικρής εμβέλειας και άλλοτε μεγάλης έχουν δημιουργηθεί κέντρα οργάνωσης-πραγματοποίησης καταδύσεων αναψυχής.

Η σημασία της πρακτικής αυτής είναι αυταπόδεικτη. Αυτοδύτες από περιοχές όπου είτε δεν υπάρχει καθόλου θάλασσα (στην Αυστρία η καταδυτική κοινότητα είναι από τις πολυπληθέστερες και πιο οργανωμένες στην Ευρώπη!) είτε οι φυσικές συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές (Βόρεια Θάλασσα) έχουν τη δυνατότητα με χαμηλό κόστος να καταδυθούν σε θερμά νερά πλούσιας βιοποικιλότητας. Τέτοιες εκδρομές οργανώνονται είτε με αποκλειστικό σκοπό την κατάδυση είτε προσφέρονται ως τμήμα ενός ευρύτερου πακέτου.

Καθώς τα τελευταία 50-60 έτη οι μετακινήσεις αναπτύσσονται γοργά (αεροπορικές μεταφορές κοκ) και η γενική οικονομική κατάσταση βελτιώνεται σταθερά στον «δυτικό κόσμο», ο «μέσος ταξιδιώτης αναψυχής» του δυτικού κόσμου αναζητά νέους μακρινούς προορισμούς και νέα ενδιαφέροντα. Σκεφτείτε πόσοι από εμάς είχαν τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στην Καραϊβική, την Ινδονησία κλπ. Στην ίδια χρονική περίοδο σημειώθηκε τεράστια πρόοδος στο πεδίο του καταδυτικού εξοπλισμού, της καταδυτικής ιατρικής, των μεθόδων εκπαίδευσης και σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους συναφείς με την κατάδυση π.χ. ηλεκτρονική, υπολογιστές, υλικά κλπ.

Τα δύο παραπάνω σημεία συνδυαζόμενα έχουν δώσει τη δυνατότητα της εκπαίδευσης SCUBA, της αγοράς του εξειδικευμένου απαιτούμενου εξοπλισμού και της επίσκεψης θαλασσών για κατάδυση σε μεγάλο αριθμό τουριστών. Η συνήθης πρακτική σε παρόμοιες περιπτώσεις αύξησης ζήτησης κάποιου αγαθού/υπηρεσίας υπαγορεύει την ταυτόχρονη αύξηση προσφοράς του αγαθού/υπηρεσίας αυτού. Έτσι ο συνεχώς αυξανόμενος καταδυτικός τουρισμός σε συγκεκριμένες περιοχές είχε ως αποτέλεσμα να επικρατήσει ο όρος «καταδυτικά πάρκα» γι’ αυτές και εκεί να δραστηριοποιούνται ιδιώτες που οργανώνουν καταδύσεις αναψυχής.

Στις περιοχές αυτές αναλόγως με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία εφαρμόζονται κανονισμοί και μέτρα πραγματοποίησης καταδύσεων και ενίοτε προστασίας του υποβρύχιου κόσμου.

Επισημαίνουμε ότι οι θάλασσες αυτές δε δεχόταν ανθρωπογενή πίεση αυτού του είδους μέχρι προσφάτως και επομένως η δραστηριότητα αυτή αποτελεί νέο εν δυνάμει κίνδυνο για την ισορροπία των εκεί οικοσυστημάτων.

Όλα τα παραπάνω δημιουργούν αυτομάτως ζητήματα-ερωτήματα, τα οποία πρέπει να διευθετηθούν από τους αρμόδιους φορείς πριν από κάθε ενέργεια.

Αυτά αποτελούν και τις θέσεις της ΕΑΘ στο θέμα:

1) Η ευθύνη για την λειτουργία των προστατευόμενων περιοχών αυτόνομης κατάδυσης να μη βαρύνει αποκλειστικά ιδιώτες. Το μεγαλύτερο μέρος παρακολούθησης-διοίκησης εκμετάλλευσης να φέρει η τοπική κοινωνία διαμέσου των υφιστάμενων θεσμοθετημένων οργάνων της. Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμμετοχή του ειδικού επιστημονικού δυναμικού της χώρας.

2) Να συνταχθεί, κατόπιν διαβούλευσης με όλους τους ενδιαφερόμενες και εμπλεκόμενες ομάδες, ο ορισμός των περιοχών αυτών. Ο ορισμός θα πρέπει να είναι σύμφωνος τόσο με την εθνική όσο και με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

3) Μέχρι να διατυπωθεί επίσημος όρος να χρησιμοποιείται ο ευρύς όρος «Προστατευόμενες Ζώνες Αυτόνομης Κατάδυσης». Οι ΠροΖΑΚ να ορισθούν και να θεσπισθούν αποκλειστικά εντός των ορίων προστατευόμενων περιοχών π.χ. Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Β. Σποράδων, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Λαγανά Ζακύνθου. Ιδιαιτέρως αναφέρω τις αμιγώς θαλάσσιες περιοχές NATURA και όχι όσες περιλαμβάνουν παράκτια ζώνη δηλαδή ξηρά και θάλασσα γιατί τότε θα μπλέξουμε ακόμα περισσότερο. Οι περιοχές που ήδη βρίσκονται υπό καθεστώς προστασίας είτε απόλυτης (πυρήνες εθνικών θαλάσσιων πάρκων) είτε υπό όρους (στις περιοχές NATURA οι απαγορεύσεις και περιορισμοί δραστηριοτήτων ορίζονται αφού ελεγχθούν οι επιπτώσεις τους στο φυσικό περιβάλλον) διαθέτουν φυσικό πλούτο (βιοποικιλότητα), πολιτισμικό ή φυσικό κάλος. Αυτοί είναι οι λόγοι της προστασίας, διατήρησης και διαχείρισής τους. Επομένως είναι λογικό εντός αυτών και μόνο να επιτραπεί η υπό όρους και ελεγχόμενη κατάδυση. Εφόσον οι περιοχές αυτές διαθέτουν πλούσια ζωή, πολιτισμική, αρχαιολογική ή/και αισθητική αξία να μπορούν οι αυτοδύτες να απολαύσουν τα πλεονεκτήματα αυτά υπό αυστηρό έλεγχο με τις απαιτούμενες από το νόμο προϋποθέσεις. Σε άλλα σημεία δεν κρίνεται απαραίτητη η δημιουργία «καταδυτικών πάρκων» καθώς οι περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας, πολιτισμικής/αισθητικής αξίας έχουν ήδη επισημανθεί αλλά δεν είναι επισκέψιμες.

4) Η οικονομική ανάπτυξη είναι βασικός στόχος της δημιουργίας ΠροΖΑΚ, εφόσον αυτός δε στερεί το δικαίωμα «ελεύθερης» κατάδυσης για την οποία οι ερασιτέχνες αυτοδύτες έχουν κάνει πολυετή και επίπονο αγώνα.

5) Ως ερασιτέχνες αυτοδύτες αυτό που πρέπει να υπερασπισθούμε και να απαιτήσουμε είναι το δικαίωμα μας να καταδυόμαστε ελεύθερα σε περιοχές , που θα υπάρχει η μέριμνα και ο σχεδιασμός όχι μόνο για την προστασία της θάλασσας αλλά και των αυτοδυτών.

Κλείνοντας αναφέρουμε μερικούς λόγους δημιουργίας ΠροΖΑΚ
α) να καταδυόμαστε σε μέρη με δυνατότητα να δούμε ένα μέρος της χλωρίδας-πανίδας.
β) να βρισκόμαστε σε ασφαλές περιβάλλον από διέλευση σκαφών, διχτύων παραγαδιών, όπλων κλπ.
γ) η ανάπτυξη του καταδυτικού τουρισμού.
δ) η δυνατότητα αναπαραγωγής και αύξησης του πληθυσμού της πανίδας.
ε) επειδή υπάρχουν επιτυχημένα παραδείγματα στη «γειτονιά» μας ελεγχόμενες περιοχές καταδύσεων στην ΕΕ πχ Medes Ισπανίας , Cinque Terre Ιταλίας, Γαλλίας, Μάλτας.

Ανακεφαλαιώνοντας, η ΕΑΘ υποστηριζει ότι θα πρέπει να υιοθετήσουμε τη διεθνή πρακτική π.χ. γαλλική και ιταλική δηλ. να επιτραπεί (γιατί απαγορεύεται!) πρώτα και να αναπτυχθεί επομένως υπό αυστηρούς όρους (ποιός οργανώνει, ποιός συνοδεύει, κλπ) ο καταδυτικός τουρισμός σε ήδη προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές.

Αντιλαμβάνεστε ότι η διαδικασία θα είναι πολύπλοκη επομένως χρονοβόρα και καλούμαστε να κερδίσουμε ένα στοίχημα δύσκολο. Η βελτίωση όμως των συνθηκών για την αυτόνομη κατάδυση στην Ελλάδα με τον πρόσφατο νόμο είναι απόδειξη ότι οι αυτοδύτες ξέρουν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις αυτού του μεγέθους.

ΕΝΩΣΗ ΑΥΤΟΔΥΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ