ΚΑΤΑΔΥΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

Καταδυτική Ομάδα στην Τεχνική κατάδυση

Καμία ομάδα δεν είναι πιο ισχυρή από το πιο αδύναμο μέλος της

 

Νίκος Καρατζάς

www.aquatec.gr

 

Η λέξη Ομάδα, προέρχεται από το επίρρημα ομού=μαζί και σημαίνει το σύνολο ατόμων που αποβλέπουν στους ίδιους σκοπούς. Στην αρχαιότητα ο μεγαλύτερος όμιλος – ομάδα ήταν το Πυθαγόρειο «Ομακοπείον», ένας σύλλογος που ιδρύθηκε από τον Πυθαγόρα με σκοπό την αλληλεγγύη και την δράση της ομάδας. Η νεότερη κοινωνιολογία μεταξύ άλλων μελετά και τη δομή των κοινωνικών ομάδων, τη σύνθεση, τη φύση των σχέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στα μέλη, καθώς και τα κίνητρα που ωθούν την ομάδα σε δράση.

Η Τεχνική Κατάδυση τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα παρουσιάζει ανάπτυξη όσον αφορά στο δυναμικό των αυτοδυτών. Η ανάπτυξη αυτή ίσως να οφείλεται στο πάθος για αναζήτηση και εξερεύνηση, αλλά και στην ανάγκη επίτευξης στόχων που ξεπερνούν τα όρια των καταδύσεων αναψυχής. Όλα τα παραπάνω δημιουργούν ομάδες – παρέες με κοινά ενδιαφέροντα, φιλοδοξίες και σκοπούς. Η πρόοδος και τα αποτελέσματα που παρουσιάζουν οι ομάδες αυτές σε εξειδικευμένες μορφές τεχνικής κατάδυσης όπως ναυαγιοκατάδυση, σπηλαιοκατάδυση, βαθιές καταδύσεις είναι πραγματικά αξιέπαινη.

Η Τεχνική Κατάδυση μας εκθέτει σε περισσότερους κινδύνους σε σύγκριση με την κατάδυση αναψυχής. Φρόνιμο είναι να γνωρίζουμε τα όρια μας και να κινούμαστε μέσα σε αυτά. Κατά τον σχεδιασμό κατάδυσης, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη, τους παράγοντες που δεν θεωρούνται σταθεροί, όπως η ομάδα κατάδυσης, η υποστήριξη επιφανείας, το περιβάλλον και η διαχείριση αερίων. Οι παράγοντες αυτοί μεταβάλλονται και, αν υπάρξει αρνητική εξέλιξη, μόνο με εμπειρία, γνώση και εκπαίδευση μπορεί να αντισταθμιστούν.

Σωστό είναι να υπάρχει σταδιακή και συνεχιζόμενη εξέλιξη στην εκπαίδευση και στους στόχους που θέτουμε, χωρίς μεγάλα άλματα, τόσο των αυτοδυτών, όσο και της ομάδας. Η συλλογή και συσσώρευση εμπειριών μας δίνει αυτοπεποίθηση και σύνεση και αυξάνει κατακόρυφα τις πιθανότητες για την επιτυχή έκβαση της καταδυτικής μας δραστηριότητας.

Οι καταδύσεις σε περιβάλλον «οροφής», δηλαδή οι καταδύσεις όπου η απευθείας ανάδυση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για το λόγο ότι ο δύτης, είτε έχει υποχρέωση για στάσεις αποσυμπίεσης, είτε βρίσκεται σε περιβάλλον όπως π.χ. σπήλαιο, χρειάζονται πολύωρη παραμονή στο υγρό στοιχείο, με ότι αυτό συνεπάγεται (π.χ. υποχρέωση για στάσεις αποσυμπίεσης, υποθερμία, αφυδάτωση) όπου απαιτούν από τον δύτη πολύ καλή φυσική κατάσταση και πνευματική διαύγεια για να μπορεί να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες, υποχρεώσεις και στα τυχόν απρόβλεπτα περιστατικά.

Οι περισσότεροι έχουμε βιώσει δύσκολες καταστάσεις στις οποίες οδηγηθήκαμε είτε από προσωπική επιλογή, είτε από άγνοια, είτε από υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων μας, είτε από το «Εγώ» που κυριεύει πολλούς από εμάς. Έχουμε αναρωτηθεί, ποιες είναι οι δυνατότητες μας και ποια τα προσωπικά μας όρια;

Το σχέδιο και η αναφορά που ακολουθεί έχει σκοπό να μας βοηθήσει να θέσουμε τα προσωπικά μας όρια, να σκεφτούμε τις δυνατότητες μας, αλλά και να αναθεωρήσουμε την αντίληψη μας για τον κίνδυνο που έτσι κι αλλιώς αποτελεί μέρος της δραστηριότητας αυτής. Το περίγραμμα του σχεδίου απεικονίζει το περιβάλλον όπου δραστηριοποιούμαστε. Όσο πιο πολύ απομακρυνόμαστε από την επιφάνεια, τόσο πιο δύσκολα μπορούμε να επιστρέψουμε. Γίνεται αντιληπτό ότι σε καταδύσεις που φτάνουμε τα όριά μας, αυτά που εξασφαλίζουν σε μεγάλο ποσοστό την επιστροφή μας, είναι η γνώση, η ομάδα, η εμπειρία και ο κατάλληλος εξοπλισμός.

 

  • Στην πρώτη φάση κινούμαστε μέσα στα φυσιολογικά όρια και στο επίπεδο που έχουμε εκπαιδευτεί, άρα η πιθανότητα να αντεπεξέλθουμε σε έκτακτο περιστατικό με αποτελεσματικότητα και επιτυχία είναι πολύ μεγάλη.
  • Στην δεύτερη φάση αρχίζουμε να πλησιάζουμε το μέγιστο όριο των δυνατοτήτων μας και το φάσμα του ασφαλούς ορίου. Σε αυτή την φάση, λόγω του φυσιολογικού stress , το όποιο πρόβλημα προκύψει θα λυθεί με μεγαλύτερη δυσκολία και μόνο με το κατάλληλο επίπεδο εκπαίδευσης, αυτοματοποιημένη αντίδραση και την άμεση ανταπόκριση της ομάδας θα επιστρέψουμε στην πρώτη φάση.

Μια μικρή παρένθεση για να περιγράψουμε με απλά λόγια τι εννοούμε αυτοματοποιημένη αντίδραση. Εννοούμε την αντίδραση, την κίνηση εκείνη που για να πραγματοποιηθεί απαιτεί την λιγότερη σκέψη. Σαν παράδειγμα μπορούμε να αναφέρουμε την περίπτωση ελεύθερης ροής αέρα ( free flow ) από το δεύτερο στάδιο, η κίνηση που κάνουμε αυτόματα και χωρίς σκέψη είναι να στρέψουμε το δεύτερο στάδιο στην κατάλληλη θέση ώσπου να σταματήσει η ελεύθερη ροή. Αυτό είναι μια μορφή αυτοματοποιημένης αντίδρασης. Η συνεχής εξάσκηση και οι εμπειρίες είναι το κλειδί για την αυτοματοποιημένη αντίδραση.

  • Στην Τρίτη φάση και στην κόκκινη περιοχή του σχεδίου, έχουμε ξεπεράσει κατά πολύ τα προσωπικά μας όρια. Η επιστροφή στην προηγούμενη φάση είναι δύσκολη έως αδύνατη. Οι χειρισμοί και οι διαδικασίες που απαιτούνται, είναι πέρα από το επίπεδο που έχουμε εκπαιδευτεί και πέρα από τις δυνατότητες μας. Στην φάση αυτή επέρχεται ο πανικός και η κατάσταση μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτη.

Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι χρειάζεται από εμάς πλήρης επίγνωση των ορίων και των δυνατοτήτων μας. Η επέκταση των ορίων πραγματοποιείται σύμφωνα με την εκπαίδευση και την εμπειρία. Το ρίσκο που αναλαμβάνουμε για την πραγματοποίηση οποιασδήποτε δραστηριότητας πάντα πρέπει να προσμετράται και να υπολογίζεται. Η αξιολόγηση των κινδύνων και η δυνατότητα ελαχιστοποίησης αυτών είναι ζωτικής σημασίας για να έχουμε μια ευχάριστη και ασφαλή κατάδυση.

Δραστηριότητες όπως η εξερεύνηση ναυαγίου ή η πραγματοποίηση βαθιάς κατάδυσης, εκτός από την αφοσίωση στο αντικείμενο και την τεχνογνωσία που απαιτεί, προϋποθέτουν από την ομάδα σχεδιασμό, έρευνα, χρόνο, υλικά – εξοπλισμό, άρα και υψηλό κόστος. Η κάθε μορφή αυτόνομης κατάδυσης είναι ομαδική δραστηριότητα και ο ρόλος των μελών της ομάδας μέσα σε αυτή είναι σημαντικός. Αν σκεφτούμε ότι για Κυριακάτικη κατάδυση τεχνικής μορφής μπορεί να χρειαστούν τρεις μέρες προετοιμασίας για να οργανώσουμε και να εξασφαλίσουμε π.χ. την μεταφορά μας στο σημείο κατάδυσης, τα απαιτούμενα αέρια, τον έλεγχο εξοπλισμού και τις διαδικασίες κατάδυσης, μπορούμε να αναλογιστούμε τον χρόνο προετοιμασίας που χρειάζεται για μια αποστολή ή για κατάδυση πιο εξειδικευμένης μορφής. Ως μέλη λοιπόν καταδυτικής ομάδας, αναλαμβάνουμε κάποιες αρμοδιότητες και εργασίες όπως πλήρωση φιαλών, διαχείριση υλικών, πληροφορίες για το σημείο κατάδυσης, της οποίες διευθετούμε για όφελος της ομάδας.

Η πειθαρχία, ασφάλεια, προσαρμογή, συνέπεια,γνώση, υπευθυνότητα, οργάνωση, λογική, αποτελεσματικότητα πρέπει να χαρακτηρίζουν το κάθε μέλος. Καμία ομάδα δεν είναι πιο ισχυρή από το πιο αδύναμο μέλος της. Έτσι, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη το επίπεδο την εμπειρία και την ικανότητα αυτών που απαρτίζουν την ομάδα. Η βελτίωση της απόδοσης και της λειτουργικότητας, αλλά και η αύξηση της αποτελεσματικότητας της ομάδας, γίνεται πάντα με γνώμονα την ασφάλεια.

Κάθε ομάδα πρέπει να μπορεί να αντεπεξέλθει και να επιλύσει με επιτυχία προβλήματα που μπορεί να παρουσιαστούν σε οποιοδήποτε περιβάλλον και συνθήκες, όπως η διάσπαση της ομάδας, η απώλεια προσανατολισμού, σφάλμα-αστοχία εξοπλισμού, πρόβλημα με διαχείριση αερίων, σωματική εξασθένιση, υποθερμία, τοξικότητα, νάρκωση……

Στην κατάδυση οι ομάδες που σχηματίζονται είναι συνήθως από 3 δύτες. Πολλοί τεχνικοί δύτες προτιμούν ομάδα τριών ατόμων για καλύτερο καταμερισμό των υποχρεώσεων και την αποτελεσματικότερη διαχείριση τυχόν προβλημάτων. Στις μικρές αυτές ομάδες ο ρόλος του κάθε δύτη είναι σημαντικός. Κατά την διάρκεια της ενημέρωσης ορίζεται ο επικεφαλής της ομάδας και το κάθε μέλος αναλαμβάνει το ρόλο και τις υποχρεώσεις που θα έχει κατά την διάρκεια αυτής. Οι υποχρεώσεις αυτές μπορεί να είναι η χρήση μίτου, ο προσανατολισμός, η φωτογραφία, η χρήση SMB *αν κριθεί απαραίτητο, ο πίνακας τρέχοντος χρόνου και πολλές ακόμα που καθορίζονται από την ιδιαιτερότητα της κατάδυσης. * SMB ( surface marker buoy ) «σημαδούρα αποσυμπίεσης»

Τους ρόλους μέσα στην ομάδα μπορούμε να τους χωρίσουμε σε δυο κατηγορίες:

  • Πρωτεύοντες, που αφορούν στην ασφάλεια, π.χ. αγκίστρωση και χρήση μίτου, σημαδούρα αποσυμπίεσης, προσανατολισμό.
  • Δευτερεύοντες ρόλοι που αφορούν στο έργο, π.χ. φωτογραφία, βίντεο.

Βασικό είναι ο καθένας να μπορεί να αναλάβει και το ρόλο κάθε μέλους της ομάδας. Αυτό επιτυγχάνεται με την κατάλληλη εκπαίδευση. Παράδειγμα: αν για κάποιο λόγο ο δύτης που έχει αναλάβει την χρήση πυξίδας για τον υποβρύχιο προσανατολισμό δεν μπορεί να αντεπεξέλθει, τότε κάποιος άλλος δύτης της ομάδας αναλαμβάνει τον ρόλο του. Η ανάθεση πολλών υποχρεώσεων ίσως δημιουργήσει προβλήματα σε ένα δύτη. Ο σωστός καταμερισμός των υποχρεώσεων δεν δημιουργεί άγχος στο δύτη και μειώνει τις πιθανότητες λάθους.

Ο δύτης είναι υπεύθυνος για τη λειτουργικότητα και την αξιοπιστία του προσωπικού του εξοπλισμού, τη φυσική του κατάσταση, την άριστη πραγματοποίηση των δεξιοτήτων, αλλά και των ενεργειών που απαιτούνται κατά τη διαχείριση ενός επείγοντος περιστατικού. Η πνευματική του κατάσταση θα πρέπει να του επιτρέπει την συνεχή παρακολούθηση κατά την διάρκεια της κατάδυσης του «τρίπτυχου» Ομάδα, Περιβάλλον, Εξοπλισμός.

Ας μείνουμε λίγο για να εξηγήσουμε επιγραμματικά το τρίπτυχο Ομάδα, Περιβάλλον, Εξοπλισμός.

 

Ομάδα

Τα μέλη της ομάδας δεν αποχωρίζονται, ώστε να έχουν άμεση και έγκαιρη ανταπόκριση σε τυχόν πρόβλημα που θα παρουσιαστεί. Κάθε δύτης είναι υπεύθυνος για τα μέλη της ομάδας του.

 

Περιβάλλον

Στο περιβάλλον εκτός από τα θαλάσσια ρεύματα, την θερμοκρασία, την ορατότητα συμπεριλαμβάνεται η έκθεση (χρόνος, βάθος, αέρια) ο προσανατολισμός (πυξίδα, φυσικός προσανατολισμός) και προβλήματα που μπορούν να δημιουργηθούν με δίχτια, συντρίμμια, μίτο, γραμμή κατάδυσης, SMB .

 

Εξοπλισμός

Η διαμόρφωση και η χρήση του εξοπλισμού, καθώς και η ικανότητα διαχείρισης προβλημάτων που μπορεί να προκύψουν από αστοχία ή σφάλμα αυτού, αποτελεί μεγάλο κεφάλαιο στα σχολεία τεχνικής κατάδυσης. Πρέπει να έχουμε κατά νου ότι ένα πρόβλημα εξοπλισμού στο οποίο δεν δίνουμε την πρέπουσα σημασία, όπως μια πολύ μικρή διαρροή αερίου από το πρώτο στάδιο, μπορεί κατά την διάρκεια μιας κατάδυσης να εξελιχθεί σε μεγαλύτερο ή να είναι υπαίτιο για την δημιουργία κάποιου άλλου μεγαλυτέρου προβλήματος.

Τα διάφορα μικροπροβλήματα που δημιουργούνται από τον εξοπλισμό, λειτουργούν αθροιστικά και βέβαια σε βάρος μας και τα οποία «μεταφέρουμε» με τη σειρά μας στην ομάδα. Κάθε δύτης πρέπει να γνωρίζει τον εξοπλισμό του, καθώς και τον εξοπλισμό των μελών που απαρτίζουν την ομάδα του. Προτείνεται για πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση περιστατικού, η όποια διαμόρφωση εξοπλισμού να είναι ίδια για όλα τα μέλη της ομάδας. Στην περίπτωση που παρουσιαστεί πρόβλημα, ο περιορισμένος χρόνος που έχουμε στη διάθεση μας, δεν μας επιτρέπει να επεξεργαστούμε και να «ανακαλύψουμε» τη στιγμή εκείνη τη διαμόρφωση εξοπλισμού που έχει ο άλλος δύτης.

Η δημιουργία αλλά και η απόδοση της καταδυτικής ομάδας, εκτός από την φύση των σχέσεων και τη «χημεία» μεταξύ των μελών, χρειάζεται συνεχή και πολλές φορές επίπονη προπόνηση για την επίτευξη των στόχων. Η αρμονία των μελών της ομάδας ενίοτε μπορεί να βρίσκεται και σε πλήρη αντίθεση. Η μέθοδος Block Building έχει στόχο την προετοιμασία των αυτοδυτών και το σωστό «χτίσιμο» της ομάδας. Χωρίζεται σε τρεις ενότητες: 1) Ατομικές ασκήσεις 2) Ασκήσεις δύτη τεχνικού επιπέδου, και 3) Ασκήσεις ομάδας

 

Η αναφορά των ασκήσεων που ακολουθεί είναι ενδεικτική του τι μπορεί να περιλαμβάνει κάθε ενότητα και είναι ασκήσεις που διδάσκονται στα σχολεία τεχνικής κατάδυσης.

Σε κάθε ενότητα μπορούμε να προσθέσουμε ασκήσεις που εμείς κρίνουμε απαραίτητες.

Όλες οι ασκήσεις καλό είναι να πραγματοποιούνται σε αιώρηση με πλήρη εξοπλισμό και με την μικρότερη απόκλιση βάθους. Στη διάρκεια της προπόνησης προσπαθούμε να έχουμε όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστικές συνθήκες.

1)Ατομικές ασκήσεις

Οι ατομικές ασκήσεις σκοπό έχουν να βελτιώσουν την τεχνική μας και την χρήση του εξοπλισμού. Οι ασκήσεις μπορεί να περιλαμβάνουν, αλλαγή 2ων σταδίων ρυθμιστών από κύριο δεύτερο στάδιο στο back – up και αντίστροφα, αφαίρεση και επανατοποθέτηση μάσκας, αφαίρεση και επανατοποθέτηση φιάλης stage , ασκήσεις πλευστότητας, τεχνικές πρόωσης frog kick , flutter kick , ελιγμοί, περιστροφές, όπισθεν και ασκήσεις που πιστεύουμε ότι βοηθούν και βελτιώνουν την τεχνική μας Στις ασκήσεις πρόωσης και πλευστότητας, στόχος μας είναι να μην υπάρχει καμία κίνηση των χεριών σαν αντισταθμιστικό μέσο.

2)Ασκήσεις Τεχνικού επιπέδου

Οι ασκήσεις τεχνικού επιπέδου έχουν στόχο την βελτίωση των δεξιοτήτων, την τυποποίηση κάποιων διαδικασιών και την ανάπτυξη της εμπιστοσύνης μεταξύ των αυτοδυτών. Κάποιες ασκήσεις που μπορεί να περιλαμβάνονται είναι: Ανάδυση από τα 6 μετρά στην επιφάνεια με ρυθμό ανόδου 1 μέτρο το λεπτό, με τον έναν δύτη σε κατάσταση ΟΟ G ( Out Of Gas = χωρίς αέριο), σενάριο δότης-λήπτης. Προβλήματα και διαδικασίες χειρισμού βαλβίδας απομόνωσης και βαλβίδας κλείστρων. Χρήση φιαλών stage , αλλαγή από μίγμα βυθού σε αέριο αποσυμπίεσης.

Η αλλαγή αερίων πρέπει να είναι ξεκάθαρη και πάντα με την επίβλεψη του ζευγαριού μας. Γνωρίζουμε ότι ένα μεγάλο ποσοστό ατυχημάτων οφείλεται σε λανθασμένη χρήση αερίου.

 

Διάσωση δύτη π.χ. λιπόθυμου δύτη ή δύτη με συμπτώματα τοξικότητας οξυγόνου. Διαδικασίες ανάδυσης δύτη χωρίς μάσκα στην επιφάνεια με προσομοίωση στάσεων αποσυμπίεσης. Χρήση μίτου, SMB .

3)Ασκήσεις ομάδας

Στην ουσία πρόκειται για τη βασική προπόνηση της ομάδας, που έχει σκοπό να αναπτύξει την καλύτερη συνεργασία, το συγχρονισμό, την επικοινωνία και την απόδοση της ομάδας. Σενάρια προσομοίωσης αστοχίας και βλάβης εξοπλισμού π.χ. βλάβη κλείστρων, βλάβη ρυθμιστή, προβλήματα με τη γραμμή κατάδυσης, μπέρδεμα-μπλέξιμο σε μίτο ή δίχτια, είναι πάντα χρήσιμα και βελτιώνουν τους χρόνους ανταπόκρισης και επίλυσης του προβλήματος. H χρήση μίτου και SMB , οι στρατηγικές διαχείρισης επείγοντος περιστατικού και το πρωτόκολλο επικοινωνίας, πρέπει πάντα να περιλαμβάνονται στην προπόνηση. Ίσως το δυσκολότερο και το πιο κρίσιμο στη διάρκεια της κατάδυσης είναι η επικοινωνία. Η σωστή και άμεση επικοινωνία μεταξύ των αυτοδυτών είναι αυτό που προαπαιτείται για την σωστή συνεργασία και απόδοση της ομάδας.

Για κανένα λόγο δεν πρέπει να γίνονται από την ομάδα παραχωρήσεις και συμβιβασμοί που επισκιάζουν τους κανόνες ασφαλείας. Η αυτόνομη κατάδυση αποτελεί για όλους εμάς μια ευχάριστη δραστηριότητα. Σκοπός μας είναι να μεγιστοποιήσουμε την ασφάλεια μας και την ασφάλεια του συνόλου του οποίου και εμείς αποτελούμε μέρος. Η κατάλληλη εκπαίδευση, η ορθή σκέψη, η σωστή επιλογή και αντικειμενική τοποθέτηση των ορίων, εξασφαλίζουν σε μεγάλο ποσοστό το επιθυμητό αποτέλεσμα.

 

Όλες οι πληροφορίες που αναφέρονται στο άρθρο αυτό, έχουν σκοπό την πληροφόρηση μας και σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστούν τη διαδικασία της πιστοποιημένης εκπαίδευσης.